İçeriğe atla
Saç Bakımı

Norwood Skalası (Norwood Ölçeği): Erkek Tipi Saç Dökülmesinin Evreleri

Üstten bakışla saç kaybının alın ve tepeden ilerleyişini sırayla gösteren baş siluetleri

Norwood skalası, erkek tipi saç dökülmesini alın çizgisinin geri çekilmesine ve tepedeki açılmaya göre 1’den 7’ye kadar evrelere ayıran sınıflamadır. Evre 1’de saç çizgisi neredeyse yerindedir; evre 7’de ise yalnızca yanlarda ve ensede at nalı biçiminde dar bir saç şeridi kalır. Evreniz hangi tedavinin konuşulacağına yön verir, ama kaç greft gerektiğini tek başına belirlemez. Ölçeğin ayrım noktası evre 3’tür: Norwood’un sınıflamasında kellik sayılan ilk evre budur.

Norwood Ölçeği (Skalası) Nedir, Neyi Ölçer?

Bir hekimin erkek hastanın tepe bölgesini el tipi büyüteçli cihazla incelemesi

Bugün kullanılan sınıflamanın temelini anatomist James Hamilton 1951’de attı. O’Tar Norwood 1975’te bu sınıflamayı gözden geçirip genişletti ve 1000 beyaz yetişkin erkekte saç dökülmesinin yaşa göre görülme sıklığını inceledi. Bu yüzden aynı ölçek “Norwood ölçeği”, “Norwood skalası” ya da “Hamilton-Norwood ölçeği” adlarıyla anılır. Bugün erkek tipi saç dökülmesinde en yaygın kullanılan sınıflama budur.

Ölçek, dökülmenin deseni ve yaygınlığını tarif eder: Açıklığın nerede başladığını ve ne kadar alana yayıldığını. Ölçmediği şeyler de var:

  • Kılların incelmesi (minyatürleşme) ve saçın genel yoğunluğu
  • Ense ve yanlardaki donör bölgenin ne kadar güçlü olduğu
  • Kıl kalınlığı, saç rengi ve kıvırcıklık
  • Dökülmenin ne hızla ilerlediği

Bu nedenle aynı evredeki iki kişiye çok farklı tedavi planları önerilebilir.

Erkek tipi saç dökülmesi (androgenetik alopesi) sık görülen bir durumdur. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin MedlinePlus sayfasına göre ergenlikte başlayabilir, riski yaşla artar ve 50 yaş üstü erkeklerin yarısından fazlasında bir derece saç kaybı vardır. Norwood da 1975’teki çalışmasında zamanın etkisinin ileri yaşlarda da sürdüğüne, yani dökülmenin ilerleyen yıllarda da devam edebildiğine dikkat çeker. Bugün belirlediğiniz evre kalıcı bir “son durum” değil, bir ara fotoğraftır.

Kadınlarda neden Norwood değil Ludwig skalası kullanılır?

Kadın tipi saç dökülmesinde desen farklıdır: Ön saç çizgisi çoğunlukla korunur, incelme tepede ve ayrım çizgisi boyunca yaygın biçimde ilerler. Bu nedenle kadınlarda Norwood yerine başka ölçekler kullanılır. En bilineni üç dereceli Ludwig ölçeğidir (1977). Savin ölçeği tepedeki seyrelmeyi bilgisayar görüntüleriyle derecelendirir; Sinclair ölçeği ise ortadan ayrılmış saçın beş fotoğrafından oluşan, kişinin kendi değerlendirmesine de uygun görsel bir ölçektir. Kadınlardaki desen ve tedavi seçenekleri için kadınlarda kellik olur mu yazısına bakabilirsiniz.

Norwood Evreleri: 1’den 7’ye Erkek Tipi Saç Dökülmesi

Erkek tipi saç dökülmesinin alın çizgisi ve tepeden ilerleyişini soldan sağa yandan gösteren yedi sade baş çizimi

Aşağıdaki evre tanımları, Norwood’un sınıflamasını özetleyen hakemli bir derlemeye (Gupta ve Mysore, 2016) dayanır.

EvreAlın çizgisi ve şakaklarTepe (vertex)Kısa yorum
Norwood 1Belirgin geri çekilme yokSağlamDökülme yok ya da çok az
Norwood 2Şakaklarda hafif ve simetrik, üçgen biçimli geri çekilmeSağlamErgenlikten yetişkinliğe geçerken oluşan olgun saç çizgisiyle karışabilir
Norwood 3Şakak girintileri derinleşir, alın çizgisi belirgin biçimde gerilerSağlam (3 vertex tipinde tepe açılır)Norwood’a göre kellik sayılan ilk evre
Norwood 4Şakak girintileri evre 3’tekinden derindirTepe seyrek ya da açıkÖn ve tepe arasında orta yoğunlukta bir saç köprüsü vardır
Norwood 5Ön açıklık genişlerTepe açıklığı büyürAradaki köprü daralır, ayrım belirsizleşir
Norwood 6Ön ve tepe açıklıkları birleşirTek bir açık alanın parçasıKöprü kaybolmuştur, yalnızca seyrek kıllar kalır
Norwood 7Kayıp en ileri düzeydedirTamamen açıkYanlarda ve ensede dar, at nalı biçimli bir şerit kalır; bu şerit çoğu zaman yoğun değildir ve kıllar ince olabilir

Norwood 2 mi, olgun saç çizgisi mi?

Saç çizgisi doğumdan yetişkinliğe kadar şekil değiştirir; ergenlikten yetişkinliğe geçerken şakaklarda bir miktar yükselme normal olgunlaşmanın parçası olabilir ve tek başına ilerleyici dökülme anlamına gelmez. Ayırt etmeye yardımcı ipuçları: Geri çekilmenin kısa sürede hızlanması, çizgideki kılların incelip kısalması, tepede seyrelme başlaması ve ailede erkek tipi dökülme bulunması. Bunlar varsa dökülme bir sonraki evreye ilerliyor olabilir ve takip gerekir.

Norwood 3 vertex: Kayıp esas olarak tepede

Bu tipte kayıp esas olarak tepededir; ön çizgideki geri çekilme evre 3’ü aşmaz. Tepe bölgesi aynada görünmediği için genellikle geç fark edilir. Tepedeki dökülmede ilaç ve ekim seçeneklerini tepe bölgesindeki dökülmenin tedavisini anlatan yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Norwood 4, 5 ve 6 arasındaki fark: Aradaki saç köprüsü

Bu üç evreyi ayırmanın en kolay yolu, ön açıklıkla tepe açıklığı arasında kalan saçlı şeride bakmaktır. Norwood 4’te bu köprü orta yoğunluktadır, Norwood 5’te daralmış ve iki alan arasındaki sınır belirsizleşmiştir, Norwood 6’da ise köprü kaybolmuş ve iki açıklık birleşmiştir. Köprünün durumu, ekim planında hangi bölgeye öncelik verileceğini de etkiler.

A varyantı (2A, 3A, 4A, 5A)

Norwood standart desenin yanında “A” ile gösterilen bir varyant da tanımlamıştır; olguların yaklaşık %3’ünü oluşturduğu bildirilir. Bu tipte saç çizgisi şakaklardan girinti yaparak değil, önden arkaya doğru bütün olarak geri çekilir; alnın ortasında saç adası kalmaz ve tepede ayrı bir açıklık oluşmaz. Açılan alanda seyrek kıllar çoğu zaman bir süre kalır. Alnınızın ortasında belirgin bir çıkıntı yoksa ve çizgi bütün olarak geriliyorsa, A varyantına bakmanız gerekebilir.

Norwood Evrenizi Kendiniz Nasıl Anlarsınız?

Ayna yardımıyla telefonla kendi tepe bölgesinin fotoğrafını çeken bir erkeğin arkadan görünümü

Evrenizi tahmin etmek için en güvenilir araç fotoğraftır; aynaya bakarak yapılan değerlendirme ışıkla ve günün saatiyle çok değişir.

  1. Saçı hazırlayın: Saçınız kuru olsun, jöle veya wax kullanmayın. Saçı alından geriye doğru tarayın.
  2. Işığı sabitleyin: Gün ışığı alan bir pencerenin önünde ya da tepeden gelen güçlü bir ışık altında çekin.
  3. Dört açıdan çekin: Tam karşıdan, sağ şakaktan, sol şakaktan ve tepeden. Tepe fotoğrafı için birinden yardım isteyin ya da ikinci bir ayna ve zamanlayıcı kullanın.
  4. Karşılaştırın: Önce alın çizgisine bakın (evre 1–3), sonra tepeye (vertex), en son ikisinin arasındaki saç köprüsüne (evre 4–6). Yukarıdaki tablo bu sırayla okunmak için hazırlandı.
  5. Tekrarlayın: Aynı ışıkta ve aynı açılarla birkaç ayda bir tekrar çekin. Tek bir evre bilgisinden çok, değişimin hızı yol göstericidir.

İki evre arasında kaldığınızı düşünüyorsanız bu normaldir. Norwood ölçeği nitel bir ölçektir ve evreler arasındaki sınırlar keskin değildir. Yapılan çalışmalar, farklı hekimlerin aynı kişiyi her zaman aynı evreye koymadığını gösteriyor; bu yüzden araştırmacılar daha nicel ölçekler de öneriyor.

Kendi değerlendirmeniz tanı yerine geçmez. Aşağıdaki durumlar erkek tipi dökülmeden farklı bir nedene işaret edebilir ve dermatolog muayenesi gerektirir:

  • Yuvarlak, sınırları belirgin, kel yamalar (saçkıran olabilir)
  • Birkaç hafta içinde başlayan, tüm saça yayılan ani dökülme
  • Saç derisinde kaşıntı, kızarıklık, pullanma veya ağrı
  • Kaş, sakal ya da vücut kıllarında da eş zamanlı dökülme

Dermatolog, muayeneye ek olarak kılları ve saç derisini büyüterek inceleyen trikoskopi ile minyatürleşmeyi değerlendirebilir.

Hangi Norwood Evresinde Hangi Tedavi Düşünülür?

Masada baş silueti çizimleri ve not defteriyle yapılan bir tedavi planlama görüşmesi

Evre, tedaviyi tek başına belirlemez; yaş, dökülmenin hızı ve donör bölgenin durumu en az evre kadar belirleyicidir. Aşağıdaki tablo muayenede sık konuşulan yaklaşımları genel hatlarıyla gösterir; size uygun plan hekim değerlendirmesiyle netleşir.

EvreSık konuşulan yaklaşımDikkat edilecek nokta
Norwood 1–2Fotoğrafla takip; dökülme ilerliyorsa ilaç tedavisinin değerlendirilmesiOlgun saç çizgisiyle karıştırmayın; ekim için genellikle erkendir
Norwood 3 ve 3 vertexİlaç tedavisi; uygun adaylarda ön bölgeye ekim değerlendirmesiGenç yaşta dökülmenin nereye ilerleyeceği belirsizdir; çizgi yaşa uygun tasarlanmalıdır
Norwood 4–5Ekim sık gündeme gelir; var olan saçı korumak için ilaç tedavisiÖn bölge mi tepe mi önce, donör bölgenin verebileceğine göre belirlenir
Norwood 6–7Ekimde hedef, alanın tamamı yerine öncelikli bölgeler olabilir; birden fazla seans gerekebilirDonör kapasitesi planın sınırını çizer; beklenti gerçekçi olmalıdır

Erken evrelerde ilaç tedavisi

NHS’e göre erkek tipi saç dökülmesinde başlıca tedaviler finasterid ve minoksidildir; bu ilaçlar herkeste işe yaramaz ve yalnızca kullanıldıkları süre boyunca etkilidir. NHS ayrıca kadınların finasterid kullanmaması gerektiğini belirtir.

Finasteridin etkisi, 18–41 yaş arası 1553 erkeğin katıldığı iki plasebo kontrollü çalışmada incelenmiştir; 1215 kişi ikinci yıla devam etmiştir. Tepedeki ölçüm alanında kıl sayısı finasterid grubunda 1. ve 2. yılda plaseboya göre anlamlı biçimde yüksek bulunmuş, plasebo grubunda ise dökülme ilerlemiştir. Bu sonuçların tepe bölgesindeki ölçümlere ve 18–41 yaş arası erkeklere ait olduğunu akılda tutmak gerekir. İlaçların nasıl kullanıldığı ve yan etkileri için minoksidil ve finasterid yazısına bakabilirsiniz. Hangi ilacın hangi dozda kullanılacağına doktorunuz karar vermelidir; dutasterid gibi seçeneklerin saç dökülmesinde endikasyon dışı (off-label) kullanıldığını da bilmekte yarar var.

Orta ve ileri evrelerde saç ekimi

Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD), iyi bir ekim adayında iki şart arar: yeterli donör saç ve incelen bölgede saç çıkarabilme. AAD ayrıca ekimden sonra da doğal saçlarda dökülmenin sürebileceğini, ilaçların bu yeni kaybı önleyebileceğini ya da yavaşlatabileceğini belirtir. Norwood da 1975’te ekimin başarısının büyük ölçüde doğru hasta seçimine bağlı olduğunu yazmıştı. Ekim ilerleyen dökülmeyi durdurmaz; bu yüzden plan yalnızca bugünkü evreye göre değil, ileride ulaşılabilecek evre de hesaba katılarak yapılır.

Evre, Greft İhtiyacı ve Donör Kapasitesi

Arkadan görünen bir başta ense ve yanlardaki donör bölgenin renkle vurgulandığı çizim

Evre ilerledikçe kapatılacak alan büyür, bu yüzden greft ihtiyacı genel olarak artar. Ancak Norwood evresi yalnızca açıklığın desenini anlatır. Aynı evredeki iki kişide gereken greft sayısı; hedeflenen yoğunluğa, kıl kalınlığına, saç ile deri rengi arasındaki kontrasta ve kıvırcıklığa göre belirgin biçimde değişebilir. Türkçe klinik sayfalarında aynı evre için birbirini tutmayan aralıkların dolaşmasının nedeni de bu. Greft sayısını etkileyen faktörleri saç ektirme için kaç greft gerekir yazısında, bir greftin kaç saç teli içerdiğini ise greft nedir yazısında ayrıntılı ele aldık.

Asıl sınırı ise donör bölge koyar. Saç ekiminde yeni saç üretilmez; ense ve yanlardaki kökler açık bölgeye yeniden dağıtılır ve alınan kökün yerine yenisi gelmez. İleri evrelerde açık alanın ihtiyacı çoğu zaman donörün güvenle verebileceğinden fazladır; evre 7’de donör şeridinin kendisi de seyrek ve ince olabilir. Birçok cerrah bu durumda öncelik sırasıyla plan yapar: Yüzü çerçeveleyen ön bölge önce, tepe ikinci planda; aşırı alımın donörde kalıcı seyrekliğe yol açmaması ve ileride dökülebilecek alanlar için de pay bırakılır.

Tahmini evrenizi bildiğinizde elinizde bir başlangıç noktası olur, bir karar değil. Dört açıdan çektiğiniz fotoğrafları birkaç ay arayla karşılaştırarak dökülmenin hızını görün ve bu fotoğraflarla bir dermatoloğa ya da saç ekimi hekimine gidin. Hekimin donör bölgenizi muayene ederek söyleyeceği sınır, planın gerçekçi olup olmadığını evreden daha net gösterir.

Kaynaklar

  1. Hamilton JB. Patterned loss of hair in man; types and incidence. Ann N Y Acad Sci. 1951;53(3):708–728. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14819896/
  2. Norwood OT. Male pattern baldness: classification and incidence. South Med J. 1975;68(11):1359–1365. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1188424/
  3. Gupta M, Mysore V. Classifications of Patterned Hair Loss: A Review. J Cutan Aesthet Surg. 2016;9(1):3–12. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27081243/ (tam metin: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4812885/)
  4. Wirya CT, Wu W, Wu K. Classification of Male-pattern Hair Loss. Int J Trichology. 2017;9(3):95–100. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28932058/ (tam metin: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5596658/)
  5. Rassman WR, Pak JP, Kim J. Phenotype of normal hairline maturation. Facial Plast Surg Clin North Am. 2013;21(3):317–324. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24017973/
  6. Pittella F ve ark. PRECISE Scale: a quantitative classification for androgenetic alopecia and its application to hair transplantation. Aesthetic Plast Surg. 2024;48(5):775–784. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37365308/
  7. Kaufman KD ve ark. Finasteride in the treatment of men with androgenetic alopecia. J Am Acad Dermatol. 1998;39(4 Pt 1):578–589. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9777765/
  8. MedlinePlus Genetics. Androgenetic alopecia. https://medlineplus.gov/genetics/condition/androgenetic-alopecia/
  9. NHS. Hair loss. https://www.nhs.uk/conditions/hair-loss/
  10. American Academy of Dermatology. Hair loss: Hair transplant. https://www.aad.org/public/diseases/hair-loss/treatment/transplant

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; kişisel değerlendirme ve tedavi kararı için hekiminize başvurun.

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel tanı ve tedavi için uzman hekim değerlendirmesi gerekir.
admin

Saç ekimi ve saç sağlığı konularında bilgilendirici içerikler hazırlayan site editörü.

Yorum Gönder

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir.